طرح نپ چه بود؟

 

 

سربلند،‌ششم جون

 

انقلاب اكتبر روسيه همزمان بود با جنگ همه گير جهانى. انقلاب نوپا در شوروى در همان مراحل اوليه خود با دشمنان خارجى و داخلى زيادى رودر رو بود. انقلاب تلاش داشت كه به شعارهايش تحقق بخشد و ساختمان سوسياليسم را بر اساس الگوى ماركس و انگلس به پيش برد ولى موانع بسيارى رودرروى سوسياليسم در شوروى بود، جنگ جهانى، اشغال بخشهاى مهمى از خاك شوروى، تحركات ضد انقلاب از قبيل برپا كردن شورش در نقاط مختلف كشور و همچنين وجود عناصر سازشكار و اپورتونيسم درون حزب كمونيست، همه موجبات اين را فراهم مىكرد كه پيشبرد ساختمان سوسياليسم مرتب دچار مشكل گردد. از همين روست كه شاهد بوديم لنين گاهى از تاكتيكهايى استفاده كرد كه مخالف تئوريهاى ماركس بود. مثلا احياى دوباره ارتش كه مخالف اصل اول ماركسيست بود.

ماركس وجود ارتش را مانع چرخه توليد مىدانست و معتقد بود كه اولين وظيفه دولت سوسياليستى لغو ارتش و بازگرداندن سربازان به چرخه توليد براى رفاه بيشتر جامعه است. اما ديديم كه در شوروى نه تنها ارتش ملغا نشد بلكه ارتش يك مليونى دوران تزار به 4 مليون در دوران تروتسكى( آن زمان فرمانده ارتش بود) افزايش پيدا كرد، زيرا كه ماركس هجوم پرقدرت امپرياليستها و ضد انقلاب را پيش بينى نكرده بود و اين لنين بود كه در عرصه عمل ماركسيست را يك گام به جلو برد

انحلال شورا ها از ديگر كارهاى لنين بود كه امروزه مخالفين لنين آن را در بوق و كرنا مىكنند تا آن را به عنوان خيانت لنين جلوه دهند، اما تصميم لنين در آن مقطع بسيار درست بود، او بدرستى ديد كه تهاجمات به سوسياليسم بيش از حدى است كه قبلا پيش بينى مىشد، ارتش اشغالگر تا چند قدمى مسكو رسيده بود و چاره اى جز سفت كردن كمربندها نبود. در آن شرايط لنين نمىتوانست كه مثلا در ارتش و ميان سربازان " شورا" تشكيل دهد كه چگونه جنگيدن و يا حمله كردن را به راى عمومى شوراها بگذارد. از همين رو ارتش احيا شد و فرماندهى در آن قدرت بيشترى گرفت. اما كسانى كه امروز به آن دوره مىپردازند واقعيتهاى تاريخى را بگونه اى تحريف مىكنند تا بتوانند خود برنده از آن بازى بيرون بيايند

دو مثال بالا تنها نمونه كوچكى از شرايط آن دوره بود كه البته مسايل ديگرى هم وجود دارد كه از حوصله اين نوشته خارج است، اما همه آنها منجر به برپايى سيستمى شد به نام " كمونيسم جنگى" .

 

كمونيسم جنگى از تئوريهاى لنين بود كه براى دوره اى كوتاه و براى حفظ دست آوردهاى انقلاب طرح ريزى شده بود كه در دوره خود مخالفان و موافقان زيادى داشت. اما با پايان يافتن جنگ لنين تلاش كرد كه تحليل مشخص ترى را از شرايط ارائه دهد كه نتيجه آن تحليل منجر به پيشنهاد " طرح نپ" از سوى لنين شد. طرحى بسيار هوشمندانه كه فقط از يك نابغه سياسى مانند لنين مىشد انتظار داشت

لنين ميديد كه " كمونيست جنگى" منجر به پيشرفتهاى سريع سوسياليسم از نظر اقتصادى شده. بسيارى از محصولات اشتراكى شده بود بدون اينكه پايه هاى تئوريك ان براى مردم روشن شده باشد. لنين اعتقاد داشت كه نه تنها در جوامع ، بلكه حتى در درون طبقه كارگر هم  بخشهاى پيشتاز، ميانه و عقب مانده وجود دارد و يكى از وظايف طبقه پيشتاز اين است كه به طور مرتب خود را با بخشهاى عقب مانده و ميانى هماهنگ كند تا پايگاه توده اى خود را از دست ندهد. اما رشد سريع سوسياليسم باعث شده بود كه پيشاهنگ طبقه كارگر از بستر اصلى خود يعنى همان بستر توده هاى مردم جدا بيفتد.

لنين معتقد بود كه كمونيسم جنگى تنها براى دوره معينى كاربرد داشته و نمىتوان با آن سيستم جامعه را اداره كرد و بنابر اين با طرح نپ دستور عقب نشينى بميان توده ها را صادر كرد، بطوريكه برخى از حقوق آنها برگردانده شود و مالكيت خصوصى در شكلى محدود كه منجر بر احياى سرمايه دارى نگردد آزاد گردد. لنين پيشنهاد داد كه بخشى از ماليات هاى جنسى دهقانان به آنها باز پس گردانده شود تا بتوانند به ميل خود از آن استفاده كرده تا بدينوسيله موجب رونق كار كسبه هاى خرده پا گردد.

لنين معتقد بود كه كمونيسم جنگى به سرعت دژهاى شهر و ده را با يورش مستقيم تسخير كرده و در اين تعرض حزب بيش از اندازه به جلو رفته و بايد با عقب نشينى به ميان مردم دوباره پايگاه هاى توده اى خود را تقويت كند تا بتواند با نيروى بيشترى به اشكال سرمايه دارى تعرض كند.

تروتسكيستها از مخالفين سرسخت اين طرح بودند و اعتقاد داشتند كه اين كار فقط يك عقب نشينى است. آنها بواسطه تفكر ضد توده اى و ديكتاتور منشانه خود پيشنهاد داشتند كه نه تنها نبايد عقب نشينى كرد بلكه سيستم نظامى پيشنهادى تروتسكى را در تمامى بخشهاى اجتماعى متمركز كرد. آنها كه بطور هيستريك به مخالفت با هرچه كه لنين مىگفت دست مىزدند ، با ايجاد فراكسيونهاى مختلف در حزب تلاش كردند كه متحدين خود را در مقابل لنين متشكل كنند.

تروتسكى يكى از خشن ترين ترين چهره هاى تاريخ كمونيستى بود كه اداره هر تشكلى را تنها با مقررات سختگيرانه نظامى ميسر مىدانست تا جايى كه لنين در وصف بوخارين و تروتسكى گفت " اينان بالاترين درجه فساد ايدئولوژيك" هستند .

 

گذشته از اينكه مخالفين لنين چه تفسيرى از " نپ" داشتند اما نپ بدرستى يك عقب نشينى بود ، آما عقب نشينى به ميان مردم نه به آغوش سرمايه داران. گاهى حزب يا ارتش عقب نشينى مىكنند چون شكست خوردند. اما طرح نپ لنين به هيچ عنوان از اين زاويه نبوده زيرا شكست نخورده بود ولى در چنين مواقعى هم پيش مىآمد كه حزب يا ارتش بدون اينكه جبهه ها و پايگاههاى عقبه خود را حفظ كند بيش از اندازه به جلو تعرض مىكند و اينطور مواقع بايد با عقب نشينى تاكتيكى ارتباط خود را به پشت جبهه مستحكم تر كند تا قادر باشد نيروى لازم را براى حملات جديد تر جمع آورى كند

 

طرح نپ ، يكسال پس از اجراى آن ، در كنگره يازدهم حزب كمونيست شوروى از سوى لنين ملغا اعلام شد و شعار " تهيه مقدمات تعرض به سرمايه هاى شخصى" از سوى لنين در دستور كار حزب قرار گرفت.

 

 

طرح نپ از دست آوردهاى مهم معلم بزرگ انقلاب " لنين كبير" بود كه مىتوان در تمانى عرصه هاى مبارزاتى از آن استفاده كرد

 

 

 

برگشت